Tartışma:Kullanıcı Hakları Bildirgesi

Bir insan hakkı olarak İnternet

İnternet'in ne tür bir hak olduğu tartışmaya açıktır; İnternet'in kurucularından Vint Çerf'un şöyle bir güncel yazısı var: Internet Access Is Not a Human Right

There is a high bar for something to be considered a human right. Loosely put, it must be among the things we as humans need in order to lead healthy, meaningful lives, like freedom from torture or freedom of conscience. It is a mistake to place any particular technology in this exalted category, since over time we will end up valuing the wrong things. For example, at one time if you didn’t have a horse it was hard to make a living. But the important right in that case was the right to make a living, not the right to a horse. Today, if I were granted a right to have a horse, I’m not sure where I would put it.

The best way to characterize human rights is to identify the outcomes that we are trying to ensure. These include critical freedoms like freedom of speech and freedom of access to information — and those are not necessarily bound to any particular technology at any particular time. Indeed, even the United Nations report, which was widely hailed as declaring Internet access a human right, acknowledged that the Internet was valuable as a means to an end, not as an end in itself.

What about the claim that Internet access is or should be a civil right? The same reasoning above can be applied here — Internet access is always just a tool for obtaining something else more important — though the argument that it is a civil right is, I concede, a stronger one than that it is a human right. Civil rights, after all, are different from human rights because they are conferred upon us by law, not intrinsic to us as human beings.

Türkiye'de bu sivil/insan hak ayrımına girmenin fayda getireceğinden emin değilim. İsterseniz kısaca "hak" veya "Internet bir sivil haktır" deyip "Bilgiye erişmek ve ifade özgürlüğü birer insan hakkıdır" diye ekleyebilirsiniz. Ya da Vikipedi'ye bir link verebilirsiniz: TR, EN

Ayrıca bkz. Right to Internet access

--Adoniscik 22:03, 7 Ocak 2012 (EET)

---

---

Vinton Cerf'in yaklaşımına dair düşüncelerimi Alternatif Bilişim Derneği tarafından yayınlanan "İnternet erişimi anayasada korunan bir hak olmalı mı?" ([1]) başlıklı yazımda şöyle ifade etmiştim:

"İnternet erişiminin temel bir hak olup olmadığı tartışmaları

İnternet erişiminin anayasada yer alması gereken bir hak olup olmadığı sorusu, aslında onun “temel insan hakkı” olup olmadığı sorusuyla ilgili. Çünkü eğer, öyleyse anayasada tanımlanmak ve korunmak zorunda. Bu konu pek tartışmaya açık değil. Ama internet erişiminin insan hakkı olarak konumlanmasıyla ilgili genel tartışmaya kısaca göz atmakta fayda var. İnternet erişiminin temel bir hak olarak tanınmasına yönelik itirazlardan biri, TCP/IP protokolünün yaratıcılarından Vinton Cerf’ten geldi. Cerf, internetin temel hakların kullanımını mümkün kılan bir teknoloji olduğunu, ama kendisinin bir hak olarak tanımlanamayacağını belirtti (Vinton Cerf, “Internet Access Is Not a Human Right”, New York Times, 4.01.2012, [2]). Cerf bu çıkışını, HTML’nin yaratıcısı Tim Berners-Lee’nin interneti temel bir hak olarak konumlayarak tartışmayı başlatan argümanına karşı yapmıştı (("Web Creator Tim Berners-Lee: Internet Access Is A Human Right", Huffington Post, 13.04.2011, [3]). Her iki yorumcu da, paternalist bir algıyla “İnternetin Babaları” olarak görüldüğünden, hukukçu olmasalar da konumları tartışmayı belirleyecek güce sahip. Bence Cerf’in en önemli yanılgısı interneti bir teknolojiye indirgemesi. İnternet teknolojiden ibaret değil, teknoloji(ler) aracılığıyla yaratılmış bir ortam ve en önemlisi, etkileşimli, sosyal ve kamusal bir ortam. Kamusal bir ortam, çünkü hepimize ait, sadece teknolojiyi geliştirenlere değil. Tıpkı konut gibi. Konut bir teknoloji ürünü. Peki barınma hakkı neden bir insanlık hakkı? Tıpkı sokaklar ve meydanlar gibi. Sokaklar ve meydanlara erişim temel bir hak. Sokaklar ve meydanlar ne kadar teknolojiden ibaretse internet de o kadar teknolojiden ibaret. Nasıl sokaklara çıkıp protesto etme hakkımız temel bir hak ise, aynı şeyi internette yapmamız da temel bir hak. Dolayısıyla internete erişme hakkı, tıpkı sokağa çıkma, kamusal alanda örgütlenme, seyahat etme gibi bir insan hakkı.

Aslında bu çok eski bir tartışma. Benzeri görüşler basının ortaya çıktığı zamanlarda da dile getirildi. İfade özgürlüğünün sadece basına bağlı olmayacağı söylendi. Doğru. Ama zaman içerisinde basın özgürlüğü ifade ve haber alma özgürlüğünün bir parçası haline geldi ve temel bir hak olarak tanındı. İnternet de artık ifade , bilgi edinme ve haber alma özgürlüğünün bir parçası ve temel bir hak olarak tanınmak zorunda. Basın ne kadar "teknoloji"den ibaretse internet de o kadar teknolojiden ibaret. Burada dikkate alınması gereken önemli bir kavram da "Agora". Agora, yani toplanma mekanı, topluluğun nabzının attığı yer... Kamusal alan... Kamusal alana çıkmak, orada düşüncelerini ifade etmek, örgütlenmek, protestoda bulunmak vb. temel bir haktır. Agora'ya erişim temel bir haktır. Agora meydanlar ve sokaklar olabilir. O yüzden sokaklar ve meydanlara çıkmak engellenemez, temel bir haktır. Sokaklar ve meydanlar insan yapısıdır. "Techne" (yani “yapmak” fiili) sonucu oluşur... Ama bir kez oluştu mu, artık insanlığın malıdır, erişimi engelleyemezsiniz... İnternet de Agora'dır. Üstelik hepimize, bütün insanlığa ait bir Agora... İnsan yapımı teknolojiler sonucunda oluşmuştur. Ama tıpkı sokaklarımız ve meydanlarımız gibi, artık o "techne"den daha fazla şey ifade eder. Yaşar. Bizim malımızdır.

İnternete erişmek temel bir haktır. Dikkat edin, "internet haktır" demiyorum, "internete erişmek temel bir insan hakkıdır" diyorum... İnternetin devletler veya şirketler tarafından işgal edilmeden, tarafsız ve bütünlüklü bir halde tutulmasının sağlanması gerekir, ki o Agoraya erişebilelim ve orada insanlığımızı yaşayabilelim... Sokakları ve meydanları tanklarla işgal edilmiş, veya şirketlerin ve özel ordularının işgali altında bulunan, girip çıkmanın izne veya ücrete tabi olduğu bir şehir düşünün... O şehirde Agora hakkı çiğnenmiştir; dolayısıyla bağlantılı bütün haklar da... Cerf’in yaklaşımını çürüten temel bir insan hakları hukuku kavramı var ki, Cerf bunu tamamen atlıyor: Bu da "kuşak" kavramı... Düşünce, ifade, bilgi edinme, haberleşme özgürlüğü ve mahremiyet hakkı gibi haklar ilkesel olarak temeli oluşturan 1. kuşak insan hakları... Sonra basın özgürlüğü gibi 2. kuşak insan hakları geliyor. İnternete erişme özgürlüğü, internetin tarafsızlığı ve bütünlüğünün başta devletler olmak üzere üçüncü tarafların müdahalesi olmaksızın korunması ise 3. kuşak insan hakkı... Bu arada Cerf'in bir DARPA (The United States Department of Defense Advanced Research Projects Agency) yani ABD Savunma Bakanlığı çalışanı olduğunu hatırlayalım. Bu yazısını, bir CERN çalışanı olan Tim Berners-Lee'nin internetin temel insan hakkı olarak tanınması gerektiği söylemine karşı yazdığını da. “Sir Tim'in, Cerf gibi bir korporatist oligarşide değil daha düzgün bir demokraside yetiştiğini ve mobil telefonlarda net tarafsızlığı karşıtlarından para da almadığını belirtmekte yarar var” (Nick Farell, "Vint Cerf says internet not a human right", TechEye.net, 6.01.2012, [4]) "

Özgür Uçkan

---

E-posta ile gelen öneriler

Dr Leyla Şimşek Rathke:

• birinci maddeyi "İnternete erişim bir hizmet değil bir haktır." şeklinde değiştirmeyi öneriyor.
• Bir de bir yerlerinde "sınırsız erişimin toplumun bazı fertlerinden esirgenmesinin demokrasi ilkesi ile çelişeceğine", bazı kesimlerin bilgiye daima erişiminin olacağına değinmek iyi olabilir. Anladığım o ki kendi çabamızla erişmek istediğimizde de bu suç veya bir tür ihlal olarak görülecek. Yani bazılarının o bilgiye erişme ehliyeti olurken bazıları bu yüzden yasadışı alana düşecek.
• "benim için sansürleme", "seni bozmayan beni de bozmaz" gibi kampanyamsı şeyler düşünülebilir belki.

Doç Dr. Aslı Telli Aydemir

• Kullanıcı hakları bildirgesinin 7. maddesine aşağıdaki eklemeyi (bold işaretli) yapmak bence çok iyi olur. Net tarafsızlığı Türkiye'de pek bilinmeyen bir kavram. Altını biraz doldurmak gerektiği kanaatindeyim.

7. Kullanıcıların seçimlerine saygı, İnternetin hem sosyal açıdan hem de teknik açıdan özgürce gelişebilmesi için net tarafsızlığı, alt yapı ve hizmet sağlayıcılar için zorunlu bir ilkedir. Net tarafsızlığı, alt yapı ve hizmet sağlayıcılarının farklı içerik ve uygulamar arasında ayrımcılık yapamayacağı anlamına gelir. Ayrıca tüketicinin her ekipmanı, içeriği ve hizmeti, hizmet sağlayıcının herhangi bir müdahalesi olmadan kullanabilmesini mümkün kılar. Tarafsız internet erişimi her kullanıcının hakkıdır.

Net tarafsızlığı ile ilgili orjinal metin: http://www.freepress.net/policy/internet/net_neutrality adresinden erşilebilir.

Doruk Fişek

• "minimum" yerine "asgari" ya da "maliyetine" ya da "olabilecek en az" gibi bir ifade daha uygun sanki.
• "alt yapı" benim bildiğim bitişik yazılır.
• "hard/soft" yerine "donanım/yazılım" ya da "donanımsal/yazılımsal" denebilir.
• 7. maddede "uygulamar" -> "uygulamalar"
• internet -> İnternet ve benzeri düzeltmeler (İnternetin -> İnternet'in), İnternet özel bir isim olduğundan öyle davranılmalı

EMO BASIN YAYIN BİRİMİ

1. İnternet bir hizmet değildir, temel bir haktır.
   Değişiklik Önerisi: İnternet bir kamu hizmeti ve temel bir haktır / İnternet temel bir haktır.
   Değişiklik Gerekçesi: İnternetin bir hizmet olmadığına ilişkin ifadeye gerek yok. İnternet bir kamu hizmetidir. "İnternet bir kamu hizmeti ve temel bir haktır" denilmesi daha iyi olacaktır. Bu aşamada bu vurgulama yapılması mümkün değilse bile önemli olan temel bir hak olduğunu vurgulamak olduğu için "İnternet temel bir haktır" denilmesi daha iyi olacaktır.
2. İnternet kullanıcısı olmak her yurttaşın temel hakkıdır. Devlet gerekli yasal düzenlemeler ve icra organlarıyla bu hakkı güvence altına almakla yükümlüdür.
   Değişiklik Önerisi: İnternet kullanıcısı olmak her yurttaşın temel hakkıdır. Devlet ekonomik, sosyal ve kültürel anlamda bu hakkın kullanılabilmesini sağlamak için gerekli yasal düzenlemeler ve icra organlarıyla bu hakkı güvence altına almakla yükümlüdür.
   Değişiklik Gerekçesi: Devletin sorumluluğunun daha somut hale dönüştürülmesi için böyle bir ayrıntılı ifade yerinde olacaktır.
3. Kullanıcı olmak için gerekli bağlantı ve teknolojilere, mümkünse ücretsiz ya da olabilecek en az bedeller karşılığında erişmek her yurttaşın hakkıdır.
   Ekleme Önerisi: İletişim alanında bile “evrensel hizmet” yükümlülüğüyle iletişim özgürlüğü, sınırlı ölçekte de olsa korunmaya çalışılırken, bugün iletişim, eğitim ve iş yaşamının temeli haline gelen İnternet erişiminin evrensel hizmet dışında tutulması düşünülemez.
4. Kullanıcıların seçimlerine saygı, İnternetin hem sosyal açıdan hem de teknik açıdan özgürce gelişebilmesi için net tarafsızlığı, altyapı ve hizmet sağlayıcılar için zorunlu bir ilkedir. Net tarafsızlığı, altyapı ve hizmet sağlayıcılarının farklı içerik ve uygulamalar arasında ayrımcılık yapamayacağı anlamına gelir. Ayrıca tüketicinin her ekipmanı, içeriği ve hizmeti, hizmet sağlayıcının herhangi bir müdahalesi olmadan kullanabilmesini mümkün kılar. Tarafsız internet erişimi her kullanıcının hakkıdır.
   Değişiklik Önerisi: Net tarafsızlığı yerine ağ tarafsızlığı denilmesi.
   Ekleme Önerisi: Bu temel ilkenin yasal düzeyde tanımlanması ve uygulamanın da bu çerçevede olmasının sağlanması gerekmektedir. Kamu yararı bulunması durumunda ağ tarafsızlığı ilkesi pozitif ayrımcılık yoluyla istisnaya tabi tutulabilir. Pozitif ayrımcılığın nasıl uygulanacağına kullanıcıları ve meslek mensuplarını temsil eden, kar amacı olmaksızın faaliyet gösteren demokratik kitle örgütlerinin rol aldığı yapılanmalar karar vermelidir.
   Değişiklik ve Ekleme Gerekçesi: "Net tarafsızlığı" ifadesiyle yapılan kavramsallaştırmada Türkçenin zorlandığını düşünüyoruz. Türkçede “net” kelimesi kesin ve açık olma anlamlarına geldiği için sanki net olmayan tarafsızlık da varmış gibi garip bir algılama yaratıyor. O nedenle net yerine Türkçeye tam bir çeviriyle “ağ tarafsızlığı” denilmesi daha uygun olacaktır.
   Ayrıca tarafsızlık kavramı pek çok disiplin için kullanılan bir terim olup, günümüzde tarafsızlığın doğru olmadığı, kamudan taraf olunması zorunluluğu karşısında tarafsızlık kelimesinin kullanılmasının yanlış olacağı yönünde fikirler bulunmaktadır. Ancak altyapı ve hizmet sağlayıcıların da şirketler olduğu ve karın çoğaltılması için var oldukları dikkate alındığında, sözü edilen tarafsızlığın bu şirketler tarafından sağlanamayacağı açıktır. Bu nedenle şirketlerin bu konuya yönelik müdahalesini sınırlandıracak daha açık yasal düzenlemelere ihtiyaç bulunmaktadır. Yani şirketlere ilke düzeyinde yapılacak sınırlandırmalar yeterli olmayacaktır.
   
   Tüm bu nedenlerle İnternet hizmetinin herhangi bir aşamasında yer alan kişi ve kurumların içerik sağlayıcılara müdahalesi, içerik sağlayıcılar arasında ayrım yapması kabul edilemez. Kamu yararına yönelik taraf olunması gereken durumlar için de pozitif ayrımcılık uygulaması yerinde olacaktır.
5. Düzenleyici yasalar, sansür ve yasakları değil, hak ve özgürlükleri öncelemelidir. Suçla mücadele, çocuk ve aileyi korumak, terörizm gibi konjoktürel, muğlak, evrensel olmayan sebeplerle gerçekleştirilen erişim engellemeleri, kelime yasakları, merkezi filtrelemeler vb. yasak ve yaptırımlar sansürdür. Sansürsüz İnternet her yurttaşın hakkıdır.
   Ekleme Önerisi: İnternet üzerindeki sınırlamalar yerine kişilerin kendi seçecekleri uygulamalarla içerik erişimlerini düzenlemeleri esas olmalıdır. Bunun ötesinde herkesin İnternet özgürlüğü güvence altına alındığında zaten doğal sınırlar belirlenmiş olacaktır.
6. İnternet kullanıcılarının kişisel verilerinin gizliliği esastır. Kullanıcılar, bu verilerinin hangi amaçlarla toplandığı ve nasıl kullanıldığını bilmek, buna itiraz etmek, kişisel verilerinin silinmesini, yok edilmesini istemek hakkına sahiptir.
   Ekleme Önerisi: Kişisel bilgilerin güvenliği yasal düzeyde teminat altına alınmalıdır.

Oktay Dursun

14. Maddeye hukuki düzenlemenin kullanıcıyı şirketlere karşı korumasını da eklemek gerekiyor. Ben Google'a ve facebook'a istediğim bilgileri vermeliyim, izin vermediklerimi toplaması suç sayılmalı. Bu yüzden 14. maddenin şu şekilde değiştirilmesini öneriyorum:

14. İnternet kullanıcılarının kişisel verilerinin gizliliği esastır. Kullanıcılar, bu verilerinin hangi amaçlarla toplandığı ve nasıl kullanıldığını bilmek, buna itiraz etmek, kişisel verilerinin silinmesini, yok edilmesini istemek hakkına sahiptir. Kamu, ilgili yasal düzenlemeler ile kullanıcıyı internet kartellerine ve dolandırıcılarına karşı korur.

-

Öneriler (A. Murat Eren)

Aşağıda taslağın çeşitli maddelerine dair önerilerim yer alıyor.

• İnternet bir hizmet değildir, temel bir haktır.

Bu maddenin, Leyla Şimşek Rathke'nin önerisine benzer şekilde "İnternet'e erişim temel bir haktır" olarak değiştirilmesini öneriyorum.

• İnternet kullanıcısı olmak her yurttaşın temel hakkıdır. Devlet gerekli yasal düzenlemeler ve icra organlarıyla bu hakkı güvence altına almakla yükümlüdür.

Bu maddede 'yurttaş' kısıtının ne tür bir amaca hizmet ettiğini kestiremiyorum. Yurttaş olmayanların İnternet'e erişim haklarının güvence altında olması gerekmiyor mu? İlk cümle ilk madde tarafından kapsandığı için tamamen çıkarılmasını öneriyorum. Maddenin son hali için önerim şu: "Devlet gerekli yasal düzenlemeler ve icra organlarıyla İnternet'e erişim hakkını güvence altına almakla yükümlüdür."

• Kullanıcı olmak için gerekli bağlantı ve teknolojilere, mümkünse ücretsiz ya da minimum bedeller karşılığında erişmek her yurttaşın hakkıdır.

Bu madde ile ilgili önerim şu: "İnternet'e erişim için gerekli olan altyapı teknolojilerinden, mümkünse ücretsiz ya da minimum bedeller karşılığında faydalanabilmek herkesin hakkıdır."

• Dijital teknolojileri, İnternet ve yeni medya ortamlarını kullanabilme bilgi ve becerisi edinebilmek her yurttaşın hakkıdır. Bunun için gerekli alt yapı ve eğitimleri sağlamak kamunun görevidir.

Bu maddede ortaya atılan düşüncenin havada kaldığını düşünüyorum. Önerim maddenin şu şekilde değişmesi: "İnternet'in etkin bir biçimde kullanılabilmesi için gerekli güncel bilgileri temel eğitim sisteminin bir parçası haline getirmek bir kamu sorumluluğudur".

• İnternet için kurulan alt yapılar şeffaf olmalıdır. Bu sistemler için kullanılan hard/soft teknolojiler ile bu yapıları kuran/işleten, özel/kamusal kuruluşlar kullanıcıların denetimlerine açık olmalıdır. Şeffaflık yurttaşın temel hakkı, kamusal düzenleyici ve hizmet sağlayıcıların ödevidir.

Bu maddenin son cümlesine dair önerim şöyle: "İnternet altyapısının şeffaflığı her İnternet kullanıcısının sahip olması gereken bir haktır ve bunu sağlamak kamusal düzenleyici ve hizmet sağlayıcıların ödevidir."

• Düzenleyici yasalar, sansür ve yasakları değil, hak ve özgürlükleri öncelemelidir. Suçla mücadele, çocuk ve aileyi korumak, terörizm gibi konjoktürel, muğlak, evrensel olmayan sebeplerle gerçekleştirilen erişim engellemeleri, kelime yasakları, merkezi filtrelemeler vb. yasak ve yaptırımlar sansürdür. Sansürsüz İnternet her yurttaşın hakkıdır.

Bu maddenin son cümlesine dair önerim şöyle: "İnternet'te sansür İnternet kullanıcılarının bilgiye erişim özgürlüğü hakkını ihlal eder."

-- A. Murat Eren 17:47, 17 Ocak 2012 (EET)